Ninh Hiệp, tên cũ là làng Nành, tổng Nành - nằm bên bờ sông Đuống, xưa thuộc xứ Đông Ngàn, Kinh Bắc, nay thuộc Gia Lâm, Hà Nội là một làng như thế. Ninh Hiệp với diện tích 38 ha, trên 15.000 dân, nhiều chục năm trở lại đây người ta chỉ biết đến Ninh Hiệp với chợ vải. Một cái chợ lạ lùng, danh vang cả nước, nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội chừng 5km đường chim bay về phía đông - nam, giống như một siêu thị vải. ở đây có đủ chủng loại vải và giá rẻ nhất nước. Có người ví nó như một thứ chợ vàng ở Đu-bai, thuộc các tiểu vương quốc ả Rập Thống nhất.
Ninh Hiệp, tên cũ là làng Nành, tổng Nành - nằm bên bờ sông Đuống, xưa thuộc xứ Đông Ngàn, Kinh Bắc, nay thuộc Gia Lâm, Hà Nội là một làng như thế. Ninh Hiệp với diện tích 38 ha, trên 15.000 dân, nhiều chục năm trở lại đây người ta chỉ biết đến Ninh Hiệp với chợ vải. Một cái chợ lạ lùng, danh vang cả nước, nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội chừng 5km đường chim bay về phía đông - nam, giống như một siêu thị vải. ở đây có đủ chủng loại vải và giá rẻ nhất nước. Có người ví nó như một thứ chợ vàng ở Đu-bai, thuộc các tiểu vương quốc ả Rập Thống nhất.
Người Ninh Hiệp đánh hàng từ Trung Hoa, Hồng Kông, Hàn Quốc, Nhật Bản, rồi hàng từ đó lại toả đi khắp nước theo chân thương lái, có lúc sang cả Nga, cả Đông Âu. Chợ vải Ninh Hiệp họp vào tất cả các buổi chiều, lúc nào cũng nườm nượp dòng người vào ra, riêng chủ nhật là đông nhất, với đủ phương cách bán xỉ, bán lẻ. Có thời bàn về việc xác định làng nghề để định hướng phát triển, người ta đã định cho Ninh Hiệp nghề buôn bán. Điều đó không sai bởi việc giao lưu buôn bán ở Ninh Hiệp đã có từ lâu lắm.
Theo sử sách, chợ Ninh Hiệp có từ thời Lý. Từ lâu người Nành đã có câu châm ngôn “Nhi tác nhi tức ẩm hoà thực đức/ Dư túc, dư bố dịch vụ thông công” (nghĩa là: Lúc làm, lúc nghỉ, khi ăn uống đều theo đức hạnh/ Thừa thóc, thừa vải dù mua dù bán cốt phải công bằng), đã để lại câu chuyện thật về bà Bà với ông khách buôn Tàu. Sau chuyến hàng lớn cuối cùng đem sang cho bà Bà, ông khách Tàu không trở lại. Bà Bà chờ mười năm để trả, không thấy, bèn đem toàn bộ số vốn lớn của ông khách dựng lên ngôi chùa tư gọi là Giác Diên Tự, và dựng tượng thờ ông. Đó là ngôi chùa tư - duy nhất ở Nành để tôn vinh chữ tín trong nghề buôn của người Nành. Tiếc rằng ngôi chùa đó không còn đến ngày nay để chúng ta cùng chiêm ngưỡng.
Nhưng nghề buôn bán cũng chỉ như cái mũi nhọn nhô ra của một thời. ẩn sau đời sống bình dị giống bất kỳ làng quê nào ở Bắc Bộ, Ninh Hiệp đã có những trang sử rất phong phú trải qua các thời kỳ. Biên niên sử làng có thể kể từ thời Hùng Vương thứ 6 (khoảng 1324 – 1066 trước CN). Đình Hiệp Phù (xóm 9) có thần phả ghi chép về Đốc tướng Bạch Sam, người được thờ Thành hoàng làng. Ông là bộ tướng của Thánh Gióng, có công đánh đuổi giặc Ân, được vua phong ấp ở Nành. Ông lập ấp, lấy vợ là Lý Nương, mất đi được chôn cất ở Nành. Nay vẫn còn ngôi mộ mà dân làng gọi là Mả Vua. Vào khoảng năm 120 – 110 trước CN, Thừa tướng Lữ Gia nhà Triệu kinh lý qua Ninh Trang ở đất Nành thấy dân cư đông đúc, thuần hậu đã cho đóng quân mở trường học dạy dân. Ông mất, dân Ninh Trang dựng đình trên nền trường học xưa, tôn ông là Thành hoàng, thờ tự đến ngày nay. Đó là đình xóm 6.
Rồi những trang sử kế tiếp của đất Nành: năm 187, Khâu Đà La từ Tây Trúc đi đến hương Phù Ninh thấy ở đây có cuộc sống sầm uất, Ngài đã dừng lại truyền bá kinh Phật. Ngày ngày Ngài cầm lá cờ Đại thắng đi giảng đạo, tối về ngủ trên phiến đá ở gốc đa đầu làng. Dựng am thờ Phật. Sau này người Nành đã dựng phiến đá Ngài nằm lên để thờ và gọi là Thạch Sàng (giường đá). Nền am thờ Phật nay là ngôi chùa trăm gian Pháp Vân cổ tự, còn có tên Nôm là chùa Cả, chùa Nành.
Nếu không tìm hiểu mấy ai biết đất Nành có ngôi đền Từ Vũ thờ đá, có mảnh đất thiêng Thạch Sàng mang hình âm vật. Lại có sông Âm hồn để đến đêm 1-4 âm lịch hàng năm dân làng ra họp chợ, cũng là thời điểm để người âm và người dương gặp nhau trong năm! Ngoài ra còn có “ruộng ba làng” để dân các thôn cắt cử nhau cấy lúa lấy thóc cúng tiến hàng năm. Đó là những vết tích sử làng còn để lại. Trước năm 1952, Nành có 42 công trình kiến trúc đình, chùa, đền, miếu (đó là chưa kể cầu, quán), đến nay thì chỉ còn 19, bởi phần vì đổ nát, phần thì bị thực dân Pháp tàn phá. Đã có 7 công trình được xếp hạng di tích lịch sử văn hoá. Hiện làng còn giữ được hàng trăm bia đá, bốn quả chuông đồng (có quả chuông 350 năm tuổi), còn hai khánh lớn (1 đá, 1 đồng), có trống đồng thời Tây Sơn. Còn lại hơn 70 đạo sắc phong đình-chùa-đền-miếu và gia tộc từ Lê-Nguyễn và nhiều ngọc phả, thần phả, thể lệ, thư tịch cổ. Có bản cũ từ năm 1775.
Ngày nay người ta chỉ biết đến Nành gắn bó với nghề buôn bán nhưng mấy ai biết Nành đã có trường Hán học do Hoàng hậu Nguyễn Thị Huyền, vợ vua Lê Hiển Tôn, người Nành khởi lập. Bà đã cung tiến căn nhà khách làm lớp học, hiến 10 mẫu ruộng cho làng làm học điền để tạo vốn cho trường hoạt động. Từ thời Lê Trung Hưng đến nay, Nành đã có 5 tiến sĩ, 6 quận công, 2 hoàng hậu và nhiều văn quan, võ tướng. Thời Nguyễn đã có người Nành làm đến chức Chánh Ngự y và Phó Ngự y trong triều.
Nành xưa có nhiều nghề lắm. Nghề thuốc gắn với huyền tích Lý Nhũ Thái lão đến từ xứ Thanh, bà dạy dân Nành nghề thuốc, nghề canh cửi, được tôn vinh là Tổ nghề thuốc và còn được thờ ở Điếm Kiều. Nghề da gắn với ông Tổ nghề Thạch Văn Ngũ. Người Nành đã đưa nghề này ra phố Hà Trung (Hà Nội) và cả Sài Gòn. Ngoài ra còn có các nghề chế biến hương liệu, nghề chế biến sen, chế biến thuốc. Thời nào, cái gì xã hội cần thì nghề đó xuất hiện để đáp ứng. Ngày nay kinh tế thị trường phát triển thì nghề buôn bán của người Nành trở nên nhộn nhịp…
Đất Nành hôm nay vẫn sầm uất với khu chợ vải nổi tiếng, nằm giữa một quần thể di tích lịch sử, văn hoá đình-chùa-đền-miếu với kiến trúc lịch sử hàng vài trăm năm tuổi. Những căn nhà cổ nằm lọt giữa những toà nhà xây mới, những nhà thờ họ uy nghiêm quanh năm hương khói… Nành hôm nay xứng đáng là một điểm du lịch có chất lượng văn hoá cao của Hà Nội mà lại thuận lợi đường đi lại. Mong sao có một tua du lịch được thiết lập để du khách có cơ hội về Nành, đặt chân trên nền đường làng lát gạch nghiêng, mắt được chiêm ngưỡng những mái cổ rêu phong, tai được nghe những câu chuyện xa xưa gắn liền với di tích, không cần dựng lại một ngôi làng cổ để “diễn” cho du khách xem như ở Cai-rô (Ai Cập) mà vẫn thấm được hơi nóng quá khứ qua vết tích sử làng…
TS. Lê Văn Lan
Ý Kiến Của Bạn
Facebook
JComments
